شیرینی تلخ ...
بیست و سوم آبان مصادف با 14 نوامبر روز جهانی دیابت در تقویم سلامت نام گذاری شده است.

 

بیماری دیابت به گروهی از بیماری های متابولیک گفته می ­شود که به علت نقص در ترشح انسولین از طریق لوزالمعده و یا اختلال در کارکرد انسولین موجب بالا رفتن قند یا هایپرگلیسمی و در درازمدت موجب آسیب عروق و اعصاب و ارگان های داخلی همچون قلب، کلیه و نیز چشم و اعصاب محیطی می شود. شاید به جرأت بتوان گفت بیماری دیابت، امروز یکی از مهمترین دغدغه ها و چالش های حوزه سلامت در ایران و جهان و یکی از اپیدمی های خطرناک برای بهداشت عمومی جامعه محسوب می­ شود که با تغییر الگو و سبک زندگی مردم به خصوص اقشار شهرنشین به سرعت در حال بدتر شدن است. طبق گزارش های سازمان جهانی بهداشت تا سال 2014، حدود 6.5 درصد جمعیت 20 تا 79 ساله جهان یعنی معادل 422 میلیون نفر مبتلا به دیابت آشکار و حدود 344 میلیون نفر (8 درصد) به اختلال در تحمل گلوکز که پیش درآمد بیماری دیابت است مبتلا بوده اند. پیش ­بینی فدراسیون بین­المللی دیابت (IDF) تا سال 2030 حاکی است رقم مبتلایان به بیماری دیابت و پره دیابت در جهان به 911 میلیون نفر خواهد رسید که 70 درصد این جمعیت بطور قطع در کشورهای با درآمد پایین یا متوسط خواهند بود. با توجه به روند فزاینده شیوع دیابت و عوارض کشنده و ناتوان کننده ناشی از آن، سازمان جهانی بهداشت در دو هدف اصلی برنامه عملکردی جهانی پیشگیری و کنترل بیماری ­های غیرواگیر سال 2013 تا 2020 خود به این موضوع پرداخته است و از جمله این اهداف، متوقف ساختن افزایش میزان دیابت و چاقی با اجرای برنامه های آموزشی، فرهنگ سازی سلامت، ترویج سبک زندگی سالم و غربالگری بیماری های غیرواگیر است. افزایش شیوع دیابت در منطقه مدیترانه شرقی (از جمله ایران) و شمال آفریقا طی سه دهه گذشته بسیار نگران کننده بوده و پیش بینی می ­شود میزان شیوع دیابت در این منطقه از 9/7 درصد در سال 2014 به 6/11 درصد تا سال 2040 برسد. میزان شیوع دیابت در ایران طی سه دهه گذشته متأسفانه دو برابر شده است و درحال حاضر 11/5 درصد جمعیت مردان بالای 18 سال در کشور و 13 درصد زنان ایرانی مبتلا به دیابت هستند که بیش از 50 درصد از این افراد از بیماری خود آگاه نیستند.

عوارض بیماری دیابت:

دیابت بیماری خاموش است و بالا بودن قند در دراز مدت بدون هیچگونه علامتی باعث بیماری عروق و سکته قلبی می­ شود. افراد دیابتی 2 تا 4 برابر بیشتر از افراد عادی به بیماری های قلبی عروقی مبتلا می­ شوند و 50 درصد افراد مبتلا به این بیماری خاموش در اثر سکته قلبی فوت می­ کنند.

همچنین خطر بروز بیماری های چشمی و رتینوپاتی (اختلال در شبکیه چشم) در افراد مبتلا به دیابت 25 برابر افراد غیر دیابتی است و پس از 15 سال از شروع دیابت 2 درصد از مبتلایان به دیابت نابینا می­ شوند. نارسائی کلیه نیز از جمله عوارض شایع بیماری دیابت است، بطوریکه افراد دیابتی  17 برابر بیشتر از سایرین در معرض خطر نارسائی کلیه و دیالیز هستند و 10 تا 20 درصد افراد مبتلا به دیابت در اثر نارسائی کلیه فوت می­ کنند.

آسیب اعصاب محیطی یا نوروپاتی محیطی نیز یکی دیگر از عوارض جدی و ناتوان کننده دیابت است. بیش از 50 درصد افراد دیابتی پس از 10 سال از شروع بیماری، علائمی همچون گزگز شدن، درد، بی­ حسی و احساس ضعف شدید در پاها و دست ها که ناشی از عارضه نوروپاتی است را تجربه می­ کنند.

زخم­ پای دیابتی و خطر گانگرن (سیاه شدن اندام ­ها) در اثر دیابت و نیز آمپوتاسیون و یا قطع اندام تحتانی شاید از ناراحت کننده ترین و نیز شایع­ترین علت قطع غیر تروماتیک اندام­ های انتهایی است که علاوه بر ناتوانی و معلولیت موجب اختلالات روحی و روانی از جمله اضطراب و افسردگی در فرد دیابتی پس از قطع عضو می­ شود.

43 درصد کل مرگ های رخ داده به علت دیابت در سنین زیر 70 سال و عمدتاً ناشی از عوارض قلبی و عروقی است. هزینه بیماری دیابت برای نظام سلامت، بیمه و خانواده­ ها بسیار بالاست. در ایران، هر بیمار دیابتی بطور متوسط برای تشخیص، درمان و مراقبت­ های بالینی و نیز درمان عوارض ناشی از این بیماری حداقل سالی 950 دلار هزینه دارد و 15 درصد کل بودجه سلامت کشور صرف هزینه ­های مستقیم و غیرمستقیم بیماران دیابتی می­ شود.

پیشگیری از دیابت: اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی همراه با افزایش تحرک و فعالیت­ های بدنی روزانه علاوه بر پیشگیری و کنترل مؤثر بیماری دیابت نوع دو بطور چشمگیری موجب کاهش توده بدنی و چاقی، کاهش بروز بیماری­ های قلبی-عروقی و حتی کاهش 40 درصدی بسیاری از سرطان های شایع می­ شود. حداقل 30 دقیقه فعالیت بدنی مستمر و روزانه (ورزش) با شدت متوسط در روزهای هفته و رژیم غذایی کم کالری، غیر صنعتی همراه با محدودیت در مصرف قند و چربی­ های اشباع و فست فودها و غذاهای کنسروی و نیز پرهیز جدی از استعمال هرگونه مواد دخانی اعم از سیگار و قلیان و گنجاندن حداقل 3 تا 5 واحد میوه و سبزی تازه در برنامه غذایی روزانه از جمله مهمترین اقدامات در جهت پیشگیری از بروز دیابت نوع دو است. در پیشگری ثانویه، تشخیص زودهنگام بیماری با انجام آزمایشات سالانه پس از چهل سالگی در افراد با سابقه فامیلی منفی و افراد بالای 30 سال با سابقه فامیلی مثبت و نیز اجرای طرح های غربالگری مهمترین راهکار پیشگیری  از ابتلا به دیابت نوع دو در بزرگسالان محسوب می­ شود. نکته حائز اهمیت این است که در هر مقطع زمانی بیش از 50 درصد مبتلایان به دیابت از بیماری خود اطلاع ندارند و بیماری آنان خاموش  و تشخیص داده نمی­ شود.

 این در حالیست که تشخیص و شناسائی زودهنگام افراد مبتلا به دیابت می ­تواند تا حدود زیادی از عوارض حاد و مزمن و ناتوان کننده این بیماری بکاهد. خوشبختانه سازمان صداوسیما از جمله نهادهای دولتی پیشرو در امر پیشگیری از بروز بیماری های غیرواگیر همچون دیابت نوع دو، فشارخون بالا، بیماری های قلبی و عروقی و برخی سرطان­ های شایع در مردان و زنان است. مرکز بهداشت  و درمان سازمان با اجرای طرح جامع غربالگری بیماری های غیرواگیر برای کارکنان شاغل در تهران  و 14 مرکز استانی از سال 1394 تاکنون بیش از 15000 نفر از جمعیت شاغل را مورد پایش، سنجش سلامت و غربالگری قرار داده است. در این طرح بزرگ سلامت افراد پره دیابت و دیابتی  با انجام معاینات اولیه و آزمایشات پاراکلینیکی به موقع تشخیص داده شدند و پس از تشکیل پرونده الکترونیک سلامت همزمان کار درمان و مراقبت های اولیه برای آنان توسط تیم دیگری از همین مرکز اجرا شد.

 نتایج این طرح بزرگ و ماندگار که به اهتمام همکاران عزیزم در این مرکز طی سه سال گذشته انجام شده است سیمای سلامت کارکنان سازمان و نیز نقشه راه سلامت همکاران را برای 5 سال آینده ترسیم نمود. انشاءا... با برنامه ­ریزی و جلب مشارکت واحدهای مختلف سازمانی و نیز همکاری های بین بخشی انتظار می­ رود بار بیماری های غیرواگیر شایع از جمله دیابت، بیماری قلبی و عروقی، فشارخون بالا و برخی سرطان­ ها در 5 سال آینده از نُرم جامعه کمتر شود و در پی آن هزینه های پرداختی از جیب همکاران و سازمان سیر نزولی پیدا کند.

 

دکتر سیدحمید حسینی

کارشناس سلامت و مدیرکل مرکز بهداشت و درمان سازمان صداوسیما

تاریخ انتشار: سه شنبه 15 آبان 1397

جهت ارتباط با سر دبیر می توانید از ایمیل shefa@irib.ir استفاده نمایید